Wat DigiD precies is
DigiD is je digitale identiteitsbewijs bij de Nederlandse overheid. Het is geen dienst op zichzelf maar een sleutel: met één set inloggegevens kom je binnen bij honderden organisaties, van de Belastingdienst en je gemeente tot het UWV, de SVB, je zorgverzekeraar en je pensioenfonds. Waar je vroeger voor elke instantie een aparte brief, een aparte code of een apart formulier nodig had, regel je het nu allemaal met dezelfde inlog.
Die centrale rol maakt DigiD tegelijk krachtig en kwetsbaar. Wie jouw DigiD in handen krijgt, kan in theorie je belastingaangifte inzien, je toeslagen aanpassen, je adresgegevens wijzigen of een uitkering aanvragen op jouw naam. Precies daarom zijn de beveiligingsmaatregelen rond DigiD de afgelopen jaren steeds strenger geworden, en daarom is het de moeite waard om te begrijpen hoe het systeem werkt in plaats van alleen maar de stappen af te vinken.
DigiD aanvragen als je er nog geen hebt
Een DigiD vraag je aan op de officiële website van DigiD. Je hebt daarvoor je burgerservicenummer nodig, dat op je paspoort, identiteitskaart of rijbewijs staat, plus je geboortedatum, postcode en huisnummer. Je verzint zelf een gebruikersnaam en een wachtwoord, en je geeft een e-mailadres en een mobiel nummer op.
Na de aanvraag krijg je binnen een paar werkdagen een brief thuisgestuurd met een activeringscode. Die brief gaat naar het adres waarop je in de Basisregistratie Personen staat ingeschreven — dat is de controle die het hele systeem betrouwbaar houdt. Met de code uit die brief activeer je je DigiD, en pas dan werkt hij. De code is een beperkte tijd geldig, doorgaans enkele weken, dus laat de brief niet ongeopend liggen. Is de code verlopen, dan vraag je gewoon een nieuwe aan.
Woon je in het buitenland, dan verloopt de aanvraag anders, omdat je niet in de BRP maar in de Registratie Niet-Ingezetenen staat. Je kunt je DigiD dan bijvoorbeeld aanvragen en laten activeren via een balie in het buitenland of via een van de aangewezen loketten in Nederland.
Inloggen met je gebruikersnaam en wachtwoord
De eenvoudigste manier van inloggen is met alleen je gebruikersnaam en wachtwoord. Je komt op het DigiD-inlogscherm terecht via de website van de organisatie waar je iets wilt regelen — je gaat dus niet eerst naar DigiD en dan naar de dienst, maar andersom. Je klikt bij je gemeente of bij het UWV op "inloggen met DigiD", je wordt doorgestuurd naar het inlogscherm, je vult je gegevens in en je komt terug bij de dienst.
Deze manier van inloggen geldt als het laagste betrouwbaarheidsniveau, en steeds minder organisaties accepteren het nog. Voor het inzien van eenvoudige informatie volstaat het soms, maar voor alles wat met geld, gezondheid of persoonsgegevens te maken heeft, wordt een hoger niveau geëist. In de praktijk betekent dat dat je vroeg of laat toch aan de sms-controle of de app moet.
Inloggen met sms-controle
Bij sms-controle vul je eerst je gebruikersnaam en wachtwoord in, en daarna ontvang je een code per sms op het nummer dat aan je DigiD gekoppeld is. Die code typ je in het scherm en daarmee ben je binnen. Het is een vorm van tweefactorauthenticatie: iets wat je weet, je wachtwoord, gecombineerd met iets wat je hebt, je telefoon.
Je schakelt sms-controle in via je eigen DigiD-omgeving, onder je accountinstellingen. Je geeft je mobiele nummer op, ontvangt een testcode en bevestigt daarmee dat het nummer klopt. Heb je geen mobiele telefoon, dan bestaat de mogelijkheid om de code te laten voorlezen via een vaste lijn — een optie die vooral voor oudere gebruikers bestaat.
Belangrijk om te weten: een sms-code is uitsluitend voor jou. DigiD, de Belastingdienst of je gemeente zullen je nooit bellen met de vraag welke code je zojuist hebt ontvangen. Gebeurt dat toch, dan spreek je met een oplichter die op dat moment probeert in te loggen op jouw account en alleen die laatste code nog nodig heeft.
De DigiD app : de meest gebruikte manier
De DigiD app is inmiddels de standaard geworden, en met goede reden. Je logt ermee in zonder codes over te typen, hij werkt op het hoogste betrouwbaarheidsniveau en hij is aanzienlijk beter beveiligd dan sms. Je downloadt de app uit de App Store of Google Play, en je activeert hem eenmalig met je bestaande DigiD-gegevens plus een activeringscode.
Bij het activeren kies je een pincode voor de app zelf. Die pincode staat los van je DigiD-wachtwoord en van de pincode van je telefoon. Daarna kun je meestal instellen dat je de app met je vingerafdruk of gezichtsherkenning opent, wat het dagelijks gebruik een stuk soepeler maakt.
Inloggen gaat vervolgens op twee manieren. Zit je achter je computer, dan verschijnt op het inlogscherm een QR-code die je met de app scant. Ben je op je telefoon bezig, dan wisselt het scherm automatisch naar de app en weer terug naar de website. In beide gevallen bevestig je met je pincode of je vingerafdruk.
Je identiteit controleren in de app
Sommige diensten vragen om het hoogste betrouwbaarheidsniveau, en daarvoor moet je je identiteit één keer laten controleren met je paspoort, identiteitskaart of rijbewijs. Dat doe je in de app zelf: je scant de machineleesbare regel onderaan je document, en houdt daarna je document tegen de achterkant van je telefoon zodat de chip via NFC wordt uitgelezen.
Het lukt niet altijd meteen. De chip zit bij een paspoort meestal in de omslag en bij een identiteitskaart in het midden, en de NFC-antenne van je telefoon zit afhankelijk van het model boven-, midden- of onderaan de achterkant. Even schuiven en geduld hebben helpt. Een dik hoesje kan de verbinding blokkeren, dus haal dat er even af. Heeft je telefoon geen NFC, dan kun je je identiteit ook laten controleren aan een balie.
Een nieuwe telefoon in gebruik nemen
Wissel je van toestel, dan verhuist de DigiD app niet zomaar mee met een back-up. Je moet de app op je nieuwe telefoon opnieuw activeren, met een nieuwe activeringscode. Heb je je oude telefoon nog, dan kun je de activering vaak direct vanuit de oude app regelen. Ben je je oude toestel kwijt of is het gestolen, dan is het verstandig om de app op dat apparaat te blokkeren via je DigiD-account, zodat niemand er nog gebruik van kan maken.
Wachtwoord of gebruikersnaam vergeten
Ben je je wachtwoord kwijt, dan kun je op de DigiD-site een herstelverzoek doen. Als je sms-controle of de app hebt ingesteld, kun je in veel gevallen direct online een nieuw wachtwoord instellen na verificatie via die tweede factor. Heb je alleen gebruikersnaam en wachtwoord, dan verloopt het herstel via een brief met een code naar je woonadres — trager, maar veiliger.
Je gebruikersnaam vergeten komt vaker voor dan je zou denken, omdat je hem zelf hebt bedacht en er vaak jaren tussen twee keer inloggen zitten. Ook daarvoor bestaat een herstelprocedure op de DigiD-website, waarbij je je burgerservicenummer en geboortedatum invult en je gebruikersnaam per e-mail of per brief ontvangt.
Kies bij een nieuw wachtwoord iets dat je nergens anders gebruikt. Je DigiD is letterlijk je identiteit bij de overheid, en het hergebruiken van een wachtwoord dat ook bij een webwinkel of een forum in gebruik is, is een van de grootste risico's die je kunt nemen. Bewaar het in een wachtwoordmanager in plaats van op een briefje bij je computer.
Phishing en DigiD-fraude herkennen
Geen enkel Nederlands merk wordt zo vaak nagebootst als DigiD. De typische nepmail meldt dat je recht hebt op een teruggave, dat je account is geblokkeerd of dat je gegevens moeten worden geverifieerd, en bevat een link naar een pagina die er precies uitziet als het echte inlogscherm. Vul je daar je gegevens in, dan loggen de oplichters op dat moment zelf in bij een echte overheidsdienst.
Onthoud daarom één regel die zonder uitzondering geldt: DigiD stuurt je nooit een e-mail of sms met een link om in te loggen. Nooit. Je begint altijd zelf bij de website van de organisatie waar je iets wilt regelen, of je typt het adres van DigiD handmatig in. Elke link in een bericht die naar een DigiD-inlogscherm leidt, is per definitie vals, hoe echt hij er ook uitziet.
Let daarnaast op het webadres in je browser. Het echte DigiD-inlogscherm draait op het officiële overheidsdomein en niet op een variant met een streepje, een extra woord of een andere landcode erin. Twijfel je ook maar even, sluit dan het tabblad. Er gaat niets verloren als je opnieuw begint, en er kan veel misgaan als je doorklikt.
Ben je erin getrapt en heb je je gegevens ingevuld, wacht dan niet af. Verander onmiddellijk je wachtwoord, en bel de DigiD-helpdesk om je account te laten blokkeren als je vermoedt dat er al misbruik is gemaakt. Doe daarnaast aangifte bij de politie. Hoe sneller je bent, hoe kleiner de schade.
Je DigiD-account beheren en je gegevens inzien
In je eigen DigiD-omgeving zie je welke instellingen actief zijn: of sms-controle aanstaat, welke apparaten met de app gekoppeld zijn, welk e-mailadres en telefoonnummer bekend zijn. Je kunt daar ook een gekoppeld apparaat verwijderen, wat handig is als je een oude telefoon hebt weggedaan zonder de app eerst te deactiveren.
Een onderdeel dat weinig mensen kennen maar dat de moeite waard is: je kunt inzien bij welke organisaties je de afgelopen tijd met je DigiD hebt ingelogd. Dat overzicht is je eigen controlemiddel. Zie je daar een inlog staan bij een instantie waar jij niet bent geweest, of op een moment waarop jij niets deed, dan is dat een serieus signaal dat er iets mis is. Neem in dat geval direct contact op met de helpdesk.
Machtigen : iemand anders namens jou laten inloggen
Soms wil je dat iemand anders je zaken regelt, bijvoorbeeld een kind dat de aangifte van een ouder doet of een mantelzorger die het contact met de gemeente onderhoudt. Daarvoor bestaat DigiD Machtigen, een aparte voorziening waarmee je iemand formeel toestemming geeft voor bepaalde zaken.
Dat is nadrukkelijk de juiste weg, en niet het uitlenen van je gebruikersnaam en wachtwoord. Je DigiD is persoonsgebonden, precies zoals je paspoort dat is, en het delen ervan is in strijd met de voorwaarden. Bovendien blijf je zelf verantwoordelijk voor alles wat er met jouw DigiD gebeurt. Met een machtiging houd je de controle: je bepaalt waarvoor de machtiging geldt en je kunt hem op elk moment intrekken.
DigiD blokkeren als er iets mis is
Vermoed je misbruik, dan kun je je DigiD laten blokkeren. Dat kan telefonisch via de helpdesk en in veel gevallen ook online in je account. Een geblokkeerde DigiD werkt nergens meer, wat vervelend is maar oneindig veel minder vervelend dan iemand die op jouw naam een aangifte indient of je toeslagen naar een andere rekening laat overmaken.
Deblokkeren gebeurt daarna via een herstelprocedure, meestal met een brief naar je woonadres. Reken op een paar dagen. Dat oponthoud is de prijs van een systeem dat niet zomaar door een telefoontje te ontgrendelen is, en dat is precies zoals het hoort.
De DigiD-helpdesk bereiken
Loop je vast, dan is er een helpdesk die je telefonisch kunt bereiken tijdens kantooruren en op zaterdag. Houd je burgerservicenummer bij de hand, want daarmee kan de medewerker je account terugvinden. De helpdesk kan je helpen met activeren, blokkeren, deblokkeren en vragen over de app.
Wat de helpdesk niet doet, is jou bellen om naar je wachtwoord of een sms-code te vragen. Het contact gaat altijd van jou uit. Word je gebeld door iemand die zegt van DigiD te zijn, hang dan op en bel zelf terug naar het officiële nummer dat je op de website opzoekt.
Veelgestelde vragen over DigiD
Kost DigiD geld? Nee, het aanvragen en gebruiken van DigiD is gratis. Elke site die je vraagt te betalen voor een DigiD is oplichting.
Hoe lang duurt het voor mijn activeringsbrief komt? Doorgaans een paar werkdagen. Woon je in het buitenland, dan duurt het langer.
Moet ik de app gebruiken of mag sms ook nog? Sms-controle werkt voor veel diensten nog, maar het aantal organisaties dat het hoogste niveau eist neemt toe. De app is toekomstvaster.
Mijn telefoon heeft geen NFC, kan ik dan toch het hoogste niveau krijgen? Ja, je kunt je identiteit laten controleren aan een balie in plaats van via de chip van je document.
Vervalt mijn DigiD als ik hem lang niet gebruik? Een DigiD die drie jaar niet is gebruikt, kan komen te vervallen. Je vraagt dan gewoon een nieuwe aan.